Filip Verhaeghe: De werktuigenman

Het moet ongeveer een jaar geleden zijn dat ik Filip voor het eerst aan het werk zag. Ik was op bezoek in Het Voedselbos, het toonaangevende permacultuurproject  in Nokere. Filip gaf er een demonstratie in zeisen en had een keur zeisen, bijltjes en andere gespecialiseerde, voor mij soms onbekende werktuigen bij.  Mooi geëtaleerd, allen gesmeed en met mooie houten stelen en handvatten waaraan je kon zien dat het kwaliteit en handwerk was. Rond die tijd was ik zelf ook voorzichtig aan de slag gegaan met een hobbyzeisje om wat bermen en plekken onkruid op een paardenweide te onderhouden. Gewapend met enkele tips en constructieve feedback op m’n techniek  ben ik een zomer lang blijven maaien met m’n metalen hobbyzeisje, dat eigenlijk wat te klein was voor mij. Ik had echter eventjes met Filip’s materiaal mogen maaien en die ervaring is een heel jaar hardnekkig blijven kleven.

Toen ik met Spirittrade begon had ik al snel beslist dat ik over Terratools, het bedrijf van Filip wilde schrijven. Wat Filip doet is namelijk geheel in lijn met wat we hier als collectieve evolutie omschrijven. Toen ik hem belde om hem voor te stellen een artikel te schrijven, hadden we een warme babbel waarin ik leerde dat Filip veel bewuster met zijn passie bezig is dan ik tot dan toe vermoedde. We spraken af om elkaar te zien in zijn atelier in Opbrakel zodat ik er ineens een zeis op mijn maat kon laten afstellen.

Filip, innovator en toffe mens

Filip, innovator en toffe mens

Toen ik na een uurtje of 2 naar huis reed besloot ik dat een artikel over Terratools alleen de man oneer zou aandoen. Filip is iemand met een visie. Hij is werkelijk gepassioneerd door werktuigen en hoe die gemaakt en gebruikt worden. Door jarenlang professioneel in het groen te werken kreeg hij heel wat gereedschappen door zijn handen. Filip is kritisch en zoekt altijd opnieuw naar het beste in zijn categorie ging daarvoor naar Duitsland, Denemarken, Oostenrijk en Italië bij fabrikanten op bezoek die in hun gereedschap de beste van de wereld zijn. In Denemarken leerde hij Peter Vito kennen, de Canadees die staat voor de ‘renaissance van de zeis’. Hun uitwisseling heeft tot nieuwe  innovaties geleid in Filip’s eigen ontwerpen.

De stappen in de creatie van een zeis.

De stappen in de creatie van een zeis.

Als hij een gereedschap lang genoeg zelf gebruikt heeft en hij vindt het goed genoeg, dan pas zie je het in zijn winkel. Dat werkt niet altijd. Soms bestaat er geen gereedschap dat aan zijn strenge eisen voldoet en dan maakt hij het gewoon zelf. Als basis kan dat een goed, maar niet perfect gereedschap van een leverancier zijn dat hij voor hij het verkoopt optimaliseert. Soms maakt hij het ook gewoon helemaal zelf. Het is in dit domein dat Filip werkelijk uitblinkt in visie, zin voor kwaliteit en doortastendheid. In zijn atelier zag ik verschillende ‘vorige versies’ van artikelen die nu bij hem te koop zijn. Het duurt even voor uitvindingen op punt staan en daar kruipt tijd en geld in, wat resulteert in een reeks testversies.  Ik was onder de indruk van zijn zelf ontworpen houder voor een wetsteen, de steen waarmee je tijdens het zeisen regelmatig je zeis terug scherp zet. Dat lederen kunstwerkje is waterdicht zodat je altijd een perfect natte wetsteen bij hebt op het maaiveld terwijl je broek droog blijft. De houder heeft enkele ingenieuze functies die je nergens anders vindt. De houder is vervaardigd uit Belgisch leder met volle nerf dat vegetaal gelooid werd en gemaakt werd door een Belgische vakman in lederbewerking. Korte ketens heet dat, dicht bij huis en daardoor veel minder impact op het milieu. Dat is heel belangrijk in Filip’s werk, respect voor de planeet.

Een eigen ingenieus ontwerp voor een wetsteenhouder

Een eigen ingenieus ontwerp voor een natte wetsteenhouder, inclusief plaats voor een imbussleutel.

Vergelijkbaar is zijn zoektocht naar de perfecte zeis-ervaring. Filip is zeis-instructeur en geeft groepen les in het werken met de zeis. Als je wat handig bent met de zeis, kan je even snel maaien dan iemand met een bosmaaier op benzine. Een goede zeis-uitrusting kost vele malen minder als een bosmaaier en je hebt geen stank, lawaai en zo’n zwaar geval te dragen. Daarom net wint zeisen terug enorm aan populariteit. Met goed materiaal en een goede techniek is het een leuk werkje, een meditatie in het groen. Filip leerde al honderden mensen zeisen en ontdekte daardoor dat een cursus van een uur of zes veel effect heeft op de techniek en daarmeel het genoegen waarmee zijn cursisten werken. Dat is een van zijn paradepaardjes: het genoegen van werken met ethische en ecologische technieken en materialen verhogen. In de cursussen die hij geeft, staat hij daarom ook uitgebreid stil bij de afstelling van het materiaal op het lichaam en ook de slijptechnieken die wel wat handigheid vergen. Een zeis ‘wet’ je regelmatig kort met een wetsteen (uit de Ardennen of de Pyreneeën, wederom lekker dichtbij) en ‘haar’ je elke paar uren, na intensief maaien met hamer en aanbeeld. Zeker dat haren is precisiewerk dat goed moet gebeuren als je de scherpte, en daarmee het plezier in je werk wil behouden. Filip stelt dan ook dat een zeis eigenlijk altijd met een cursus zou verkocht moeten kunnen worden voor de optimale ervaring. Naast zeiscursussen, geeft Filip ook opleidingen  in werken met bijltje, slijpen van gereedschap en in groenhoutbewerking. Hij is daartoe uitgerust met een volledige mobiele werkplaats die hij meeneemt om overal in België het werktuigvirus te verspreiden.

Filip heeft steeds een volledig uitgeruste mobiele werkplaats mee als hij cursus geeft.

Filip heeft steeds een volledig uitgeruste mobiele werkplaats mee als hij cursus geeft.

Voor zijn zeiscursussen liet hij lang Zwitserse stelen en Oostenrijkse zeisbladen komen, waar men een andere zeistraditie heeft dan de onze in de lage landen. Binnenkort komen er ook Italiaanse types bij in het aanbod. Hij had -zoals gebruikelijk- enkele innovatieve inzichten waardoor hij zijn zeisen begon te modificeren. Na een tijdje besliste hij compleet nieuwe stelen te maken met Chris Nuyens van Nuyens Houtcreaties uit zottegem, wie hij een meester houtbewerker noemt.  Voor de metalen onderdelen werd samengewerkt met meester metaalbewerker Jo Desmet uit Wakken, waarvan ik hoor dat hij als geen ander gereedschappen kan slijpen. Ik hoorde veel respect in zijn stem toen hij over zijn collega’s sprak en voelde dat Filip geniet van het samenwerken met vakmannen en houdt van samen creëren. Samen ontwikkelden ze een nieuw soort steel voor de zeis, volledig lokaal vervaardigd uit inlandse Es. Er werd een heel productieproces opgezet waarbij wel machines gebruikt worden, maar enkel op die punten in het proces waar ze betere of consistentere resultaten kunnen boeken dan bij menselijke arbeid. Het resultaat mag er zijn. Lokaal, ecologisch, ergonomisch en fantastisch om mee te werken…

Ik zeis sinds gisteren met een echte 'Filip Verhaeghe', top in de wereld!

Ik zeis sinds gisteren met een echte ‘Filip Verhaeghe’, top in de wereld!

Ik vind Filip’s steel een goed voorbeeld om te beschrijven hoe de man in het leven staat. Hij heeft een eindeloze energie en inventiviteit ter beschikking om wat goed is, beter en leuker te maken. Gedreven door zijn wil om in alles wat hij doet, op sociaal en ecologisch vlak vooruitgang te boeken. Om te leren zeisen moet je bij hem zijn en zijn materiaal om te zeisen, maar ook de andere gereedschappen die hij aanbiedt is de top in de wereld. Om zijn zeisstelen bij de klanten van zijn webshop te krijgen, heeft Filip samengewerkt met een franse collega, ook werktuigspecialist om een speciale kartonnen transportdoos voor zeisen te creëren. Dat typeert Filip: werkelijk eindeloze aandacht voor details, voor zijn zeisen en voor de mensen waarmee en waarvoor hij werkt. Filip maakt werken en creëren met werktuigen leuk, door kwaliteit, innovaties en geweldig advies. Filip de werktuigenman, ik heb genoten van ons gesprek.

Artikel oorspronkelijk elders gepubliceerd

Alle foto’s zijn gepubliceerd onder de Creative Commons licentie – fotograaf Stijn De Winter

Permacultuur.be: De hub voor permacultuur in België

Permacultuur is een relatief nieuw begrip voor iets dat eigenlijk al eeuwen bestaat. Het woord is een samentrekking tussen ‘permanent culture’ en ‘permanent agriculture’ en werd voor het eerst gebruikt door de Australiërs Bill Mollison en David Holmgren. Dat kwam doordat Bill een stukje regenwoud begon te bestuderen en versteld stond door de ongelooflijke diversiteit en overvloed waarover dat ecosysteem  beschikte. Hij observeerde dat dit kwam door een gigantisch aantal onderlinge verbindingen tussen alle verschillende levensvormen in dat woud. Hij begreep ook dat de door westerlingen vaak ‘primitieve’ stammen genoemd, perfect geïntegreerd waren in dit complexe natuurlijke systeem en er in harmonie mee konden leven, dat deden ze al duizenden jaren. Wat primitief leek voor het ongetrainde oog was eigenlijk wijs, bewust en in harmonie met zijn omgeving, iets dat de ‘geciviliseerde’ mens al lang vergeten was. Bill vroeg zich af of hij de natuurlijke samenhang en de ervaring van de mensen die al millennia lang in deze ecosystemen leefden niet kon nabootsen in de systemen die hij zelf ontwikkelde om deze meer ecologisch en duurzamer te maken. Ze gaven hun eerste boek Permaculture One uit en hebben daarmee een wereldwijde golf in beweging gezet die overal vernieuwing brengt, ook in België.

De Belgen zijn al lang bekend met ecologisch tuinieren. Al 40 jaar promoot Velt intensief de ecologisch werkwijze voor professionele- en hobbytuiniers. Er is echter een groot verschil tussen ecologisch tuinieren en permacultuur. Je kan zeggen dat ecologisch tuinieren vergelijkbaar is met klassieke land- en tuinbouw, met als verschil dat er geen chemische meststoffen en bestrijdingsmiddelen worden ingezet. Alles ziet er verder heel ‘gewoon’ uit: velden, bedjes en rechte rijtjes gewassen zoals we op school of in tekenfilms geleerd hebben hoe een boerderij eruit ziet. Als je de natuur observeert, zie je echter zelden rechte hoeken en rijtjes. Daar zijn redenen voor. Permacultuur adviseert dat je probeert te begrijpen waarom de natuur op een bepaalde manier georganiseerd is en wat je geleerd hebt dan toe te passen in je eigen tuin, maar ook daarbuiten.

Een 'gilde' of groepering van mekaar versterkende planten is de permacultuur versie van een klassiek rijtje groenten, op Yggdrasil in Tienen

Een ‘gilde’ of groepering van mekaar versterkende planten is de permacultuur versie van een klassiek rijtje groenten, op Tgroenselof in Gent

Permacultuur is eigenlijk meer een gereedschapskist, een groepering hulpmiddelen die de gebruiker ervan helpt om zijn tuin, boerenbedrijf of ander landschap te helpen ontwerpen zodat het zo veel mogelijk gebruik maakt van de eeuwenoude goede voorbeelden uit natuurlijke landschappen. Natuurlijke landschappen zijn per definitie duurzaam en permacultuur is de gereedschapskist die mensen helpt de menselijke functies zoals voedselvoorziening, huisvesting, energievoorziening, beleid, rechtvaardigheid, etc… zo vorm te geven zodat ze ook duurzaam worden. Permacultuur is dus ook, maar niet alleen ecologisch tuinieren. Het is  geen techniek op zich, maar een methode om te ontwerpen gebaseerde op linken leggen tussen andere disciplines en ze samen versterken.

Een composttoilet op Yggdrasil in Tienen, een van de projecten aan de oorsprong van permacultuur.be. Compostoiletten zijn aan een felle opmars bezig.

Een composttoilet is een ecologisch en comfortabel alternatief voor een klassiek watercloset. Dit exemplaar in spiraalvorm staat op Yggdrasil in Tienen en is gebouwd met leem uit de grond en hout uit de kant, super lokaal en super low-impact bouwen dus.

In België zijn er meerdere mensen en projecten die al langere tijd volgens de principes van permacultuur werken, zelfs nog voor de term echt populair werd hier. Frank Anrijs  is er daar een van. Hij leerde de stiel van zijn ouders op Yggdrasil in Tienen en geeft zijn passie en kennis door via zijn blog en permacultuuropleidingen. Hij liep Esmeralda Borgo tegen het lijf, zelf verwoed blogger en verspreider van permacultuur kennis en inspiratie. Er bestond toen al een website www.permacultuur.be die vooral diende om mensen en projecten die met permacultuur bezig waren op een kaart te zetten. Toen er een bevraging georganiseerd werd om te weten te komen wat de lezers op de website wilden zien, werden de initiatiefnemers overrompeld door meer dan 300 reacties. Onverwacht, maar een duidelijk signaal dat er een nood was om permacultuur.be uit te breiden. Na professionele behandeling van al deze reacties bleek dat de gebruikers van de site voornamelijk wilden leren. Men was in de eerste plaats op zoek naar informatie over het thema permacultuur. Daarnaast wilde mensen die met permacultuur bezig waren ook wel gemakkelijker contact kunnen leggen met elkaar. Er werd dus besloten om de site een opfrisbeurt te geven en te focussen op informatieverstrekking.

In Juni van dit jaar  kwam de vernieuwde website online. Het hele project wordt gedragen door vrijwilligers. De artikels die op site komen, worden door gebruikers geplaatst. Er wordt een kleine tekstuele eindredactie op uitgevoerd maar aan de inhoud wordt niet geraakt. Met een hip woord wordt de inhoud dus ‘gecrowdsourced’. Ook dit is deel van het permacultuur principe: delen en decentraliseren om de weerbaarheid te vergroten.

Een open dag in 'Het Voedselbos' in Nokere, een project waar veel te leren valt over permacultuur.

Een open dag in ‘Het Voedselbos’ in Nokere, een project waar veel te leren valt over permacultuur.

Nu wordt vooral gefocust op inhoud. De komende weken zullen er nog heel wat nieuwe artikels verschijnen op de site. Je kan een abonnement op de nieuwsbrief nemen als je op de hoogte wil blijven van de nieuwe artikels.  Esmeralda vertelde me dat er in de toekomst 2 boeiende initiatieven op stapel staan:

Permacultuurtjes zijn sessies waarin experten over bepaalde thema’s komen spreken om geïnteresseerden iets bij te leren. De permacultuurtjes worden momenteel voorbereid en zullen aangekondigd worden op de website.

Daarna zullen er ook permacultours georganiseerd worden. Dat zijn tochten waarop verschillende projecten in groep bezocht worden. Ik heb zelf ondervonden dat op bezoek gaan bij verschillende projecten je in staat stelt op korte tijd veel inspiratie op te doen voor je eigen project. Er is echt een geweldige deel-cultuur in de permacultuur beweging, binnen en buiten België. We kijken uit naar de permacultours!

De nieuwe site van permacultuur.be is vers van de pers. Volgens mij heeft de site alles in huis om DE hub rond permacultuur te worden in Vlaanderen. Het is een door de gemeenschap gedragen project, zonder commercieel oogpunt zodat de onafhankelijkheid van de informatie gewaarborgd kan worden. De stichters zijn bezield door hun project en het thema is actueel en noodzakelijk in deze tijd. Permacultuur wordt stilaan mainstream en permacultuur.be zal ongetwijfeld een hoeksteen worden voor de verspreiding ervan.

Hou de site in de gaten, abonneer je op de nieuwsbrief of schrijf zelf eens een artikel?

Alle foto’s zijn gepubliceerd onder de Creative Commons.

Fotografen: Esmeralda Borgo, Stijn De Winter

Artikel oorspronkelijk elders gepubliceerd

Journalistiek co-creëren: Redhorse Reporters

We spreken wel eens over ons ‘medialandschap’, het aanbod aan kanalen waar we onze informatie over de wereld vandaan halen. Dat medialandschap is aan grondige hervorming onderhevig. Sommige kanalen worden gecentraliseerd, andere spatten uiteen. Bij de geschreven pers wordt een blad papier en webpagina en kijkers ruilen hun TV steeds meer voor een online videokanaal. Media is een industrie, met hoofdzakelijk spelers die vooral winst willen maken. Wat we te zien krijgen is op veel kanalen afhankelijk van de vraag ‘wil ons publiek dit lezen / horen / bekijken?’ Is het antwoord op deze verdienvraag niet eensluidend ja, dan is de kans groot dat een goed idee of een belangrijke boodschap nooit tot bij het publiek geraakt.

Als het geen kijkcijfers oplevert, zie je het doorgaans niet

Als het geen kijkcijfers oplevert, zie je het doorgaans niet

Dat kan beter, en daar wil het internationale platform ‘Redhorse Reporters‘ iets aan doen. De mannen achter Redhorse Reporters zijn belgen. Het idee ontstond in in 2008 ergens op een reportage in de Filipijnse bergen. Roel Nollet en Bart De Bock noemden hun beweging naar een goed Filipijns bier dat naar verluidt naar Belgisch recept gebrouwen werd. Het idee is simpel: mensen met journalistiek talent van waar dan ook ter wereld samen brengen om samen te werken rond journalistieke projecten die van de wereld een betere, op z’n minst bewustere plaats maken. Samenwerking is echt de verbindende factor, de lijm van het project. Bij Redhorse reporters vertrekt men van het idee dat iedereen ergens heel goed in is en dat de beste manier om zich te uitten, via creatieve inzet van dat talent is.

Het Redhorse Reporters logo

Het Redhorse Reporters logo

Er zijn genoeg thema’s die volgens de Redhorse Riders onderbelicht worden in ons huidig medialandschap. Menselijke thema’s die inspireren of net verontwaardiging uitlokken worden door klassieke media minder gemakkelijk getoond. Het werk van de Redhorse Riders is altijd actueel en gaat over politieke, ecologische en sociale thema’s. De thema’s die ze belichten zijn vaak gedurfd en vergen avontuur en soms staalharde zenuwen van de reporters. Ze bezoeken conflictgebieden, spreken met heersende elites en zij die door hen onderdrukt worden. Soms onderzoeken ze wansmakelijke praktijken van zakelijke imperiums en lichten hun werkwijze uit op een authentieke maar confronterende manier. Als de grote mediakanalen de reportages van de Redhorse Reporters niet willen brengen, maken de Reporters ze in eigen beheer. Redhorse Riders maken content waarvan ze geloven dat die gezien moet worden en versterken mekaar in de creatie en de verspreiding ervan. Ze delen hun kennis ervaring en ook hun netwerk met elkaar. Hieronder een fragment uit een reportage van de Reporters in Zahle, Libanon.

Als team werken ze met engagement in plaats van klassieke hiërarchie. Allen zijn professioneel zelfstandig, maar los verenigd in het team van de Riders. Er is een wisselende engagement op basis van beschikbaarheid en ambitie die het project drijvend houdt. Het team werkt onderling versterkend door mekaar te helpen bij de creatie en de verspreiding van elkaars werk als het eenmaal klaar is.  Het verhaal van Nathan, een Belgische transgender die koos uit het leven te stappen werd door rider Roel Nollet sereen in beeld gebracht. De reportage werd opgepikt in verschillende landen, waaronder Canada, waar ze de dialoog over het recht op euthanasie voedde. Hieronder een trailer van deze reportage:

Volledig samen werden er al enkele mooie reportages gerealiseerd en heel binnenkort komt hun meest intensieve samenwerking tot op heden uit: Worthy of the crown

Het verhaal van Yemi, die in Nigeria troonopvolger wil worden.

Het verhaal van Yemi, die in Nigeria troonopvolger wil worden.

De Redhorse reporters hebben momenteel een crowdfunding campagne lopen voor deze reportage ‘Worthy of the crown’. Er is nog bijkomende steun nodig om het project klaar te krijgen. Meer dan 100 uren beeldmateriaal zijn beschikbaar en die moeten nu bewerkt worden tot een afgewerkte reportage. Jouw steun is welkom.

Editing vraag talent en tijd...

Editing vraag talent, tijd en ook geld…

Wij hebben een boon voor een project zoals Redhorse Riders, waar samenwerking op basis van talent, gefocust op een maatschappelijke nood het uitgangspunt is. Voor dit werk is er moed nodig om in te zwemmen tegen de stroom en paden te creëren waar er nog geen zijn.

Ben jij zelf professioneel met media bezig en heb je zin om de Redhorse Riders te vervoegen? Dat doe je via dit e-mail adres. Zelf geen reporter, maar wel sympathisant? Steun dan hun recentste project waarmee je niet alleen een reportage mogelijk maakt, maar ook de alternatieve en onafhankelijke media mee helpt te dragen.

Alle foto’s zijn eigendom van Redhorse Reporters, enkel reproduceren met expliciete toestemming.

Artikel oorspronkelijk elders gepubliceerd