Frank Anrijs: Verbinden via permacultuur

Even geleden was ik bij Frank Anrijs op bezoek in zijn tuin Yggdrasil. Eigenlijk is het niet helemaal correct dat ik het ‘zijn tuin’ noem, want Yggdrasil is een project dat 19 jaar geleden opgericht werd door Frank’s ouders Piet en Lucrèce toen ze vanuit het Leuvense, landelijker kwamen wonen. Hij was toen 17 jaar oud en heeft de hele evolutie van de tuin meegemaakt. Frank heeft sinds kort het roer van het bedrijf overgenomen.

Yggdrasil is een leuke plek om te zijn. Het is een mature tuin die harmonie ademt. Niet omdat alles er recht of symmetrisch is aangelegd, maar omdat de natuur er in harmonie is. Je voelt dat er een evenwicht is gevonden tussen de mens, de planten, de dieren en de bodem. Yggdrasil heeft vandaag verschillende gedaantes. Het is een permacultuurtuin, waar mensen kunnen komen leren over permacultuur in al zijn gedaantes, een ontmoetingsplek, maar ook in beperkte mate nog een biologisch boerenbedrijf.

Permacultuur is heel breed natuurlijk. Veel mensen denken dat permacultuur een nieuwe manier van biologisch tuinieren is. Als er voeding wordt geteeld op een door permacultuur geïnspireerde wijze, zal dat steeds biologisch zijn, dat klopt. Meer nog dan hoe men op een duurzame en gezonde wijze voeding kan verbouwen, gaat Permacultuur over relaties. Relaties tussen planten onderling en de relatie van de mens tot die planten. Centraal bij Yggdrasil is de relatie met de bodem, waar al 19 jaar lang heel veel expertise is in opgebouwd. De bodem is de basis, zowel de tastbare ondergrond waarop groentjes en fruit worden gekweekt, maar de ook filosofische bodem van waaruit gewerkt wordt. Permacultuur is vooral op zoek gaan naar gunstige relaties die elkaar versterken.

Toen ik met Frank sprak werd me duidelijk dat Frank permacultuur leeft. Hij is heel bedreven in ecologisch tuinieren en kan dat heel gemakkelijk overbrengen aan zijn medemens maar zijn grootste gave -althans voor mij- is verbindingen zoeken. Frank onderzoekt en verkent. Het liefste wat hij doet, vertelde hij me, is experimenteren en dan zijn ervaring delen. Dat doet hij via zijn blog, de natuurlijke moestuin. De aandachtige lezer zal er merken dat Frank niet alleen over (beginnen met) tuinieren schrijft, maar zich ook regelmatig kritisch uitlaat over gangbare technieken en ideeën. Zijn meningen vloeien voort uit zijn experimenten in de praktijk. Toen ik bij hem op bezoek was en een aantal vragen stelde over wat ik gelezen had over stikstof fixerende planten (na de kruidenspiraal, waarschijnlijk het meest iconische concept in de recente permacultuur-lectuur), vertelde hij me doodleuk: “ik heb het verschillende jaren getest hier en er is nauwelijks tot geen positief effect te merken. Zorg dat je een goede bodem hebt en alles groeit goed.” Frank is absoluut geen bandrecorder die boeken citeert, maar een ervaren en vooral kritisch persoon die pas spreek als hij zijn hypotheses getest heeft.

Een experiment: stikstoffixerende groebedekkers met interplanten van eetbare gewassen: geen super resultaat

Een experiment: stikstof fixerende groenbedekkers interplanten met eetbare gewassen zoals sla: geen super resultaat

Frank vond dat er niet genoeg goede informatie beschikbaar was over hoe je ‘van niets’ met een op permacultuur gebaseerde moestuin kon beginnen. Alhoewel Yggdrasil een feest voor het oog en prachtige educatieve omgeving is, besefte Frank dat de ligging van de tuin nabij Tienen in Vlaams-Brabant een beperkende factor was voor zijn bereik. 2 jaar geleden begon hij daarom met een een online cursus natuurlijk moestuinieren. Die heeft succes. Over het hele land volgen enthousiastelingen de cursus waarin een jaar lang, van oktober tot oktober de voorbereiding, het zaaien en het oogsten en alles wat daarbij komt kijken stap voor stap wordt uitgelegd en begeleid.

Over het hele land starten mensen met de aanleg van een natuurlijke moestuin onder begeleiding van Frank.

Over de hele lage landen  starten mensen met de aanleg van een natuurlijke moestuin onder begeleiding van Frank.

Frank ziet potentieel voor nieuwe verbindingen en zorgt dan dat die er komen. Hij is een man van de actie, voor hem gaat het vaker te traag dan te snel. Hij is mede-initiatiefnemer van permacultuur.be waar we eerder op deze site al een artikel over schreven. Op die manier draagt hij bij aan de verspreiding en versterking van permacultuur in België en Nederland.

Frank vertelde me dat hij zelf een interne graadmeter heeft in hoe hij zijn tijd besteedt. 80% van wat hij doet, geeft hij gratis weg, met de overige 20% voorziet hij in zijn levensonderhoud. Dit vind ik persoonlijk heel erg sterk en integer omdat het zulke een mooi voorbeeld is van hoe je met je werk en je passie om kan gaan. Jezelf onderhouden is essentieel om te kunnen geven en door dat goed te balanceren, kan je heel veel mooie dingen realiseren.

Je kan Frank soms ontmoeten op Yggdrasil tijdens de openingsuren van de hoevewinkel of op periodieke open-tuin dagen en andere activiteiten. Je bent ook welkom in de zelfpluktuin of je kan online zaden bestellen. Binnenkort gaan er enkele lezingen door bij Yggdrasil, hou zeker de site in de gaten. Dit is waar Frank momenteel mee bezig is. Ik ben ervan overtuigd dat hij zijn leven lang nieuwe insteken zal vinden om te experimenteren en te delen. Je hebt me geïnspireerd Frank, bedankt.

Permacultuur.be: De hub voor permacultuur in België

Permacultuur is een relatief nieuw begrip voor iets dat eigenlijk al eeuwen bestaat. Het woord is een samentrekking tussen ‘permanent culture’ en ‘permanent agriculture’ en werd voor het eerst gebruikt door de Australiërs Bill Mollison en David Holmgren. Dat kwam doordat Bill een stukje regenwoud begon te bestuderen en versteld stond door de ongelooflijke diversiteit en overvloed waarover dat ecosysteem  beschikte. Hij observeerde dat dit kwam door een gigantisch aantal onderlinge verbindingen tussen alle verschillende levensvormen in dat woud. Hij begreep ook dat de door westerlingen vaak ‘primitieve’ stammen genoemd, perfect geïntegreerd waren in dit complexe natuurlijke systeem en er in harmonie mee konden leven, dat deden ze al duizenden jaren. Wat primitief leek voor het ongetrainde oog was eigenlijk wijs, bewust en in harmonie met zijn omgeving, iets dat de ‘geciviliseerde’ mens al lang vergeten was. Bill vroeg zich af of hij de natuurlijke samenhang en de ervaring van de mensen die al millennia lang in deze ecosystemen leefden niet kon nabootsen in de systemen die hij zelf ontwikkelde om deze meer ecologisch en duurzamer te maken. Ze gaven hun eerste boek Permaculture One uit en hebben daarmee een wereldwijde golf in beweging gezet die overal vernieuwing brengt, ook in België.

De Belgen zijn al lang bekend met ecologisch tuinieren. Al 40 jaar promoot Velt intensief de ecologisch werkwijze voor professionele- en hobbytuiniers. Er is echter een groot verschil tussen ecologisch tuinieren en permacultuur. Je kan zeggen dat ecologisch tuinieren vergelijkbaar is met klassieke land- en tuinbouw, met als verschil dat er geen chemische meststoffen en bestrijdingsmiddelen worden ingezet. Alles ziet er verder heel ‘gewoon’ uit: velden, bedjes en rechte rijtjes gewassen zoals we op school of in tekenfilms geleerd hebben hoe een boerderij eruit ziet. Als je de natuur observeert, zie je echter zelden rechte hoeken en rijtjes. Daar zijn redenen voor. Permacultuur adviseert dat je probeert te begrijpen waarom de natuur op een bepaalde manier georganiseerd is en wat je geleerd hebt dan toe te passen in je eigen tuin, maar ook daarbuiten.

Een 'gilde' of groepering van mekaar versterkende planten is de permacultuur versie van een klassiek rijtje groenten, op Yggdrasil in Tienen

Een ‘gilde’ of groepering van mekaar versterkende planten is de permacultuur versie van een klassiek rijtje groenten, op Tgroenselof in Gent

Permacultuur is eigenlijk meer een gereedschapskist, een groepering hulpmiddelen die de gebruiker ervan helpt om zijn tuin, boerenbedrijf of ander landschap te helpen ontwerpen zodat het zo veel mogelijk gebruik maakt van de eeuwenoude goede voorbeelden uit natuurlijke landschappen. Natuurlijke landschappen zijn per definitie duurzaam en permacultuur is de gereedschapskist die mensen helpt de menselijke functies zoals voedselvoorziening, huisvesting, energievoorziening, beleid, rechtvaardigheid, etc… zo vorm te geven zodat ze ook duurzaam worden. Permacultuur is dus ook, maar niet alleen ecologisch tuinieren. Het is  geen techniek op zich, maar een methode om te ontwerpen gebaseerde op linken leggen tussen andere disciplines en ze samen versterken.

Een composttoilet op Yggdrasil in Tienen, een van de projecten aan de oorsprong van permacultuur.be. Compostoiletten zijn aan een felle opmars bezig.

Een composttoilet is een ecologisch en comfortabel alternatief voor een klassiek watercloset. Dit exemplaar in spiraalvorm staat op Yggdrasil in Tienen en is gebouwd met leem uit de grond en hout uit de kant, super lokaal en super low-impact bouwen dus.

In België zijn er meerdere mensen en projecten die al langere tijd volgens de principes van permacultuur werken, zelfs nog voor de term echt populair werd hier. Frank Anrijs  is er daar een van. Hij leerde de stiel van zijn ouders op Yggdrasil in Tienen en geeft zijn passie en kennis door via zijn blog en permacultuuropleidingen. Hij liep Esmeralda Borgo tegen het lijf, zelf verwoed blogger en verspreider van permacultuur kennis en inspiratie. Er bestond toen al een website www.permacultuur.be die vooral diende om mensen en projecten die met permacultuur bezig waren op een kaart te zetten. Toen er een bevraging georganiseerd werd om te weten te komen wat de lezers op de website wilden zien, werden de initiatiefnemers overrompeld door meer dan 300 reacties. Onverwacht, maar een duidelijk signaal dat er een nood was om permacultuur.be uit te breiden. Na professionele behandeling van al deze reacties bleek dat de gebruikers van de site voornamelijk wilden leren. Men was in de eerste plaats op zoek naar informatie over het thema permacultuur. Daarnaast wilde mensen die met permacultuur bezig waren ook wel gemakkelijker contact kunnen leggen met elkaar. Er werd dus besloten om de site een opfrisbeurt te geven en te focussen op informatieverstrekking.

In Juni van dit jaar  kwam de vernieuwde website online. Het hele project wordt gedragen door vrijwilligers. De artikels die op site komen, worden door gebruikers geplaatst. Er wordt een kleine tekstuele eindredactie op uitgevoerd maar aan de inhoud wordt niet geraakt. Met een hip woord wordt de inhoud dus ‘gecrowdsourced’. Ook dit is deel van het permacultuur principe: delen en decentraliseren om de weerbaarheid te vergroten.

Een open dag in 'Het Voedselbos' in Nokere, een project waar veel te leren valt over permacultuur.

Een open dag in ‘Het Voedselbos’ in Nokere, een project waar veel te leren valt over permacultuur.

Nu wordt vooral gefocust op inhoud. De komende weken zullen er nog heel wat nieuwe artikels verschijnen op de site. Je kan een abonnement op de nieuwsbrief nemen als je op de hoogte wil blijven van de nieuwe artikels.  Esmeralda vertelde me dat er in de toekomst 2 boeiende initiatieven op stapel staan:

Permacultuurtjes zijn sessies waarin experten over bepaalde thema’s komen spreken om geïnteresseerden iets bij te leren. De permacultuurtjes worden momenteel voorbereid en zullen aangekondigd worden op de website.

Daarna zullen er ook permacultours georganiseerd worden. Dat zijn tochten waarop verschillende projecten in groep bezocht worden. Ik heb zelf ondervonden dat op bezoek gaan bij verschillende projecten je in staat stelt op korte tijd veel inspiratie op te doen voor je eigen project. Er is echt een geweldige deel-cultuur in de permacultuur beweging, binnen en buiten België. We kijken uit naar de permacultours!

De nieuwe site van permacultuur.be is vers van de pers. Volgens mij heeft de site alles in huis om DE hub rond permacultuur te worden in Vlaanderen. Het is een door de gemeenschap gedragen project, zonder commercieel oogpunt zodat de onafhankelijkheid van de informatie gewaarborgd kan worden. De stichters zijn bezield door hun project en het thema is actueel en noodzakelijk in deze tijd. Permacultuur wordt stilaan mainstream en permacultuur.be zal ongetwijfeld een hoeksteen worden voor de verspreiding ervan.

Hou de site in de gaten, abonneer je op de nieuwsbrief of schrijf zelf eens een artikel?

Alle foto’s zijn gepubliceerd onder de Creative Commons.

Fotografen: Esmeralda Borgo, Stijn De Winter

Artikel oorspronkelijk elders gepubliceerd

Learning from nature to be more effective in our life and work

Recently I realized how incredibly efficient nature is at what it does: living and proliferating life. All elements of a natural environment act in concert to reinforce each other. There are simply no elements that don’t have a function and all functions are made up of many elements. Decomposition of organic matter for example is fabulously complex and interesting. Sugars, starches, fats, waxes, amino acids, and even hardy substances like lignin from wood and chitin from insects shells are broken down by different specialized organisms. Worms, mites, bacteria, fungi and many more all do their thing to create a fertile base for new life to sprout and thrive on. We don’t understand all the relationships between the different elements yet but even the ones we do understand are incredibly complex and efficient. There is simply no waste in the natural environment, everything is re-used and used yet again in cycles. Every atom we are made up of, was likely once part of a different organism and will become part of yet another organism sooner or later.

Man made

The contrast with man-made systems is shrill. We design systems that consist of elements that usually have only one function. Most of our designs create considerable waste and often a kind of waste that takes a long time to break down, like radioactive waste from nuclear power generation or plastic shopping bags for example. I feel there is room for improvement in the way we design our own ‘functions’ to support our lives.

Integral viewpoint

It is useful to realize and accept the fact that we remain part of nature, whatever we do or think of ourselves. When we die, our bodies break down and apart from titanium replacement hips and joints, mercury amalgam tooth fillings and some other foreign chemical components like food based preservatives in our bodies, we will add biomass to the earth and thus contribute to the natural cycle of life and death.

When you realize, or maybe remember is a better word, that you are quite literally part of planet earth, you can view yourself as an element of nature as well. What functions do you have, dear element of nature? Well, you are biomass of course, but let’s hope you have more functions for a while to come.

The tree as an example

A tree provides biomass when it dies, but when it lives it also provides housing for animals within its body, shade for plants, animals and humans around him, food for many organisms both through its root system, leafs and fruits, water storage, aeration and nutrient gathering for and from the soil, carbon dioxide storage and oxygen generation for our atmosphere… The element ‘tree’ provides many, many functions. Yet these functions don’t require extra effort. A tree doesn’t expend energy just to make shade; it provides welcome shade as a byproduct of harvesting the energy of the sun through its leaf system. It doesn’t expend extra energy by shedding it leaves either. It’s actually a function that prevents a tree from needing to produce anti-frost substances all winter long to prevent frost damage, while at the same time the blanket of leaves shields the earth from the elements and provides food and shelter for soil organisms.

On resilience through relationships and conscious actions

The more diverse a natural ecosystem is, the more resilient it is. Natural forests are hardly ever under threat of a disease or pest since the biodiversity balances out any rampant species. Our man made ecosystems like backyards or farm fields constantly need external input because they have such a limited biodiversity.

When I look at current human life, I see many resemblances to poor ecosystems like cornfields and backyard lawns. Compared to healthy natural ecosystems we humans have very little relationships with the world around us. The more relationships an ecosystem has, the more resilient it is. This is true for us as well, as we are just as much part of the earth’s ecosystem as trees and ladybugs are.

How can we increase the amount of beneficial relationships in our lives, relationships that benefit us? Well, consider where you expend your energy and investigate which functions your actions have. If an action has only one purpose, you can probably do better. Do your actions improve yourself? Nature does not expend energy on undoing itself. If you do things that undo yourself, there’s a good start to improve the relationship with yourself. Start doing things that provide you with lasting happiness and health for example, and stop putting energy in actions that make you unhappy or unhealthy.

Secondly, do your actions have a positive effect on your surroundings? Do they reinforce the people, the plants and animals and earth around you like a tree does by providing food, shade and shelter? If your actions don’t, you can probably find a way to improve them so they include a beneficial effect on your surroundings without compromising your own gain from that action. Science has proven that giving to others, for example, contributes more to your happiness than buying something for yourself. At the same time, investing in a strong social network makes you more resilient in times of need. If you care more for your surroundings, they will care more for you.

Do your actions also contribute to the positive evolution of the planet with all its inhabitants? Nature always does. Natural growth creates ever more biomass, which accumulates in a layer of topsoil that stores energy, and carbon to support more varieties of life in normal circumstance or a safety net for quick recovery when the earth is struck bare by a flood, a storm, an earthquake or even the unlikely global disaster of a meteorite impact. If left unchecked, nature improves survivability and diversity for all its parts including the human part.

The most efficient way to move forward

Remembering we are part of this earth’s natural ecosystem can actually improve our individual and collective effectiveness in what we want to achieve in our lives. I don’t believe we have to revert back to old levels of wealth and technology for humans to restore a natural balance. I feel we have the opportunity to use our ability to evolve in a conscious manner to shape our future in line with how nature evolves. We can be more effective in our own life, by creating a context in which our actions contribute to our communities, our local ecosystem and on a bigger scale to the global community and the global ecosystem.

There are more and more examples surfacing of people and organizations that harness the benefits of intentionally building mutually beneficial relationships with individuals, communities and the planet. Are you?

This article was translated in dutch here.